Publikacje Naukowców PTOHD | Zachowanie płodności u dziewcząt leczonych onkologicznie, praktyczne podejście ośrodka w Gdańsku
Artykuł opublikowany w Ginekologii Polskiej przedstawia praktyczne zasady ochrony płodności u dziewcząt leczonych z powodu chorób nowotworowych oraz doświadczenia ośrodka gdańskiego w zakresie pobierania i krioprezerwacji tkanki jajnikowej. Autorzy zwracają uwagę, że przy obecnej wysokiej wyleczalności nowotworów wieku dziecięcego coraz większego znaczenia nabierają odległe następstwa terapii, w tym przedwczesna niewydolność jajników i niepłodność.
Zespół Oncofertility Kliniki Pediatrii, Hematologii i Onkologii UCK w Gdańsku opracował ustandaryzowany schemat postępowania obejmujący ocenę ryzyka gonadotoksyczności, ocenę układu rozrodczego przed leczeniem, indywidualną stratyfikację ryzyka niepłodności, kwalifikację do metod zabezpieczenia płodności oraz późniejsze monitorowanie funkcji gonad. Wśród czynników związanych z wysokim ryzykiem wymieniono przede wszystkim duże skumulowane dawki leków alkilujących, radioterapię obejmującą jajniki i miednicę oraz leczenie z zastosowaniem allogenicznego przeszczepienia komórek krwiotwórczych.
W przypadku dziewcząt po okresie pokwitania możliwe jest zabezpieczenie oocytów, jednak w praktyce pediatrycznej metoda ta ma ograniczone zastosowanie ze względu na konieczność stymulacji hormonalnej i związane z nią opóźnienie rozpoczęcia leczenia przeciwnowotworowego. Krioprezerwacja tkanki jajnikowej pozostaje natomiast jedyną metodą zabezpieczenia płodności możliwą do zastosowania niezależnie od wieku pacjentki. U dzieci z nowotworami hematologicznymi pobranie tkanki powinno być wykonywane po uzyskaniu remisji ze względu na ryzyko zajęcia jajników przez chorobę nowotworową.
Autorzy przedstawili również własne doświadczenia kliniczne. Od 2019 roku w ośrodku w Gdańsku pobrano tkankę jajnikową do krioprezerwacji od 12 pacjentek, z czego u 10 wskazaniem było wysokie ryzyko niepłodności związane z planowanym przeszczepieniem komórek krwiotwórczych. U jednej pacjentki wskazaniem była skumulowana dawka leków alkilujących CED 7476 mg/m² wraz ze zwiększonym ryzykiem nawrotu choroby, a u kolejnej CED przekraczająca 12 000 mg/m². Powikłanie po laparoskopowym pobraniu tkanki wystąpiło u jednej pacjentki i obejmowało zapalenie tkanki podskórnej oraz wodobrzusze.
Autorzy podkreślają, że skuteczna ochrona płodności u dzieci wymaga wczesnego rozpoznania ryzyka gonadotoksyczności oraz ścisłej współpracy wielodyscyplinarnej. Decyzje dotyczące zabezpieczenia płodności powinny być podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem rodzaju i intensywności leczenia, wieku pacjentki, ryzyka nawrotu oraz bezpieczeństwa onkologicznego procedury. Odpowiednio zaplanowane postępowanie może ograniczyć odległe konsekwencje terapii przeciwnowotworowej i poprawić jakość życia pacjentek po zakończeniu leczenia. Pełna treść artykułu pt. How we do it in Gdansk – practical approach to fertility preservation in pediatric female cancer patients, autorstwa zespołu z Uniwersytetu Medycznego w Gdańsku, dostępna jest tutaj.